Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) — Avrasiya məkanında təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, siyasət və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığı təmin edən beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatdır. Təşkilatın təməli əvvəlcə 1996-cı ildə Çin, Rusiya, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistanın daxil olduğu "Şanxay Beşliyi" formatı ilə qoyulmuşdur. 2001-ci ildə Özbəkistanın da qoşulması ilə struktur rəsmi olaraq Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı adlandırılmışdır.
İllər ərzində coğrafi əhatə dairəsini genişləndirən təşkilat dünyanın nüfuzlu regional birliklərindən birinə çevrilmişdir. Sonradan Hindistan və Pakistan (2017), eləcə də İran (2023) və Belarus (2024) təşkilata tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilmişdir. Bundan əlavə, bir çox ölkə müşahidəçi və ya dialoq tərəfdaşı statusuna malikdir.
ŞƏT-in fəaliyyətinin təməlində qarşılıqlı etimad, yaxın qonşuluq münasibətləri, suverenliyə hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri dayanır. Təşkilatın əsas hədəfləri aşağıdakılardır:
Təhlükəsizlik və sabitlik: Regional səviyyədə terrorizmə, ekstremizmə, separatizmə, həmçinin sərhədyanı cinayətkarlığa və narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı birgə mübarizə ("üç bəla" ilə mübarizə).
İqtisadi əməkdaşlıq: Ticarət, investisiya, nəqliyyat-logistika dəhlizləri, energetika və innovasiya sahələrində iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi.
Mədəniyyətlərarası dialoq: Üzv dövlətlər arasında elmi, təhsil, mədəni və turizm əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi.
ŞƏT-in fəaliyyətini tənzimləyən əsas rəhbər və icraedici qurumlar mövcuddur:
Dövlət Başçıları Şurası: Təşkilatın ali qərarverici orqanı olub, ildə bir dəfə toplaşaraq əsas strateji istiqamətləri müəyyənləşdirir.
Regional Əks-Terror Strukturu (RATS): Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində yerləşən bu qurum terrorizm və ekstremizmlə mübarizə sahəsində praktiki əməkdaşlığı və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini təmin edir.
Katiblik: Qərargahı Pekində yerləşən daimi icraedici orqan təşkilatın cari fəaliyyətini əlaqələndirir.
ŞƏT dünya əhalisinin demək yarısını, qlobal ÜDM-in və nəhəng enerji ehtiyatlarının böyük hissəsini əhatə edən nəhəng geosiyasi platformadır. Qərbdə bəzən "Avrasiya bloku" və ya NATO-ya alternativ kimi təqdim olunsa da, ŞƏT rəsmi olaraq hərbi blok olmadığını, açıq və bloklara qoşulmamaq prinsipi ilə fəaliyyət göstərdiyini bəyan edir. O, çoxtəbəqəli dünya düzəninin formalaşmasında və regional layihələrin (məsələn, "Bir kəmər, bir yol") həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır.
Bu mövzulu bölmədə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitlərinə, qəbul edilən rəsmi sənədlərə, iqtisadi və təhlükəsizlik sahəsindəki birgə layihələrə, üzv ölkələrin münasibətlərinə və ŞƏT-in qlobal siyasətdəki roluna dair ən son, etibarlı və əhatəli materiallar toplanmışdır.
Bakı 24° C
